Δευτέρα, 3 Ιανουαρίου 2011

Το facebook & η προσωπικότητα -μια "παγκόσμια" συνομωσία

Το facebook έχει τύχει ευρείας αποδοχής αλλά και αντίστασης, από μία ποικιλία ανθρώπων που σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό κατανοούν τις δυνατότητες του. Ως εργαλείο κοινωνικής δικτύωσης είναι ένα από τα αποτελεσματικότερα που έχουν εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια. Τρεις βασικές παράμετροι ορίζουν τη διάδραση του Χρήστη με το Μέσο: Πρώτη, είναι η “τυχαιότητα” των αλλαγών του, τόσο σε επίπεδο εμφάνισης όσο και χρηστικότητας, μία παράμετρος που μπορεί μεταβληθεί χωρίς ο χρήστης να μπορεί να κάνει κάτι γι' αυτό, μέσα από τα διαρκή updates, upgrades, κλπ., που η εταιρεία που το διαχειρίζεται και πρακτικά επιβάλλει. Δεύτερη παράμετρος είναι ο τρόπος με τον οποίο ο χρήστης αντιλαμβάνεται το περιβάλλον του facebook (σε κοινωνικό, προσωπικό, ψυχολογικό πάνω απ' όλα επίπεδο) και ακολούθως τι συνέπειες επιτρέπει σε αυτό να έχει σε διάφορες πτυχές της ζωής του. Τρίτη παράμετρος είναι πως ο χρήστης αντιλαμβάνεται τη χρησιμότητα του Μεσου σε προσωπικό επίπεδο.

Η  πρώτη παράμετρος
είναι δεδομένη, και σε συνάρτηση με το θέμα για το οποίο γράφω σήμερα, η άποψη μου δεν είναι της παρούσης. Η δεύτερη παράμετρος απαιτεί έναν βαθμό συνειδητοποίησης του “ποιός είμαι και τι θέλω από μένα και τους άλλους” -ουσιαστικά θέτει ζήτημα κοινωνικής ταυτότητας σε συνάρτηση με την αποχρώσα ανωνυμία στο διαδίκτυο, ενίοτε παράγοντας μία συγκρουσιακή ψυχολογία, ιδίως σε όσους δεν έχουν αγωγή αναφορικά με την έννοια του δημοσίου διαλόγου. Σε προσωπικό επίπεδο ισχύει ειδικώς & μερικώς η έννοια του συνδρόμου της “κλειδαρότρυπας”, η θεωρία που θέλει τα social networks εν γένει να απαντούν σε ηδονοβλεπτικά ένστικτα καθώς ανοίγουν ένα παράθυρο στις ζωές των άλλων, μία πλευρά που θίγει -αν και λίγο ακραία- το "you need to get off facebook", το video που θα δείτε στο τέλος του άρθρου, αφού διαβάσετε όλο το σχετικό “μπλα-μπλα” (ελπίζω). Η τρίτη παράμετρος πιστεύω είναι ότι είναι η πλέον ενδιαφέρουσα.  Το facebook είναι απλά μιά πλατφόρμα / Μέσο επικοινωνίας. Σε επίπεδο κοινωνικού πειραματισμού είναι πολύ ενδιαφέρον να εφαρμόσει κανείς, υπό τη μορφή ερωτήσεων, τις βασικές αρχές της Μεσολογίας (αρχή των διαμεσολαβήσεων, θεωρία των Μέσων κατά τη γαλλική -κυρίως- Σχολή, βλέπε π.χ. Regís Debray, και σχετικά θέματα που έχει ο επεξεργαστεί ο Levis Strauss).
 
Μάλλον ανήκω σε μια περιορισμένη μειοψηφία χρηστών του Μέσου: έχω <200 φίλους που είναι στη συντριπτική πλειοψηφία τους προσωπικοί γνωστοί και φίλοι, ενώ οι υπόλοιποι είναι άνθρωποι που έχω επιλέξει πολύ προσεκτικά ως συνομιλητές. Άλλοι, "διάσημοι" χρήστες, εκμεταλευόμενοι το αναγνωρίσιμο του ονόματος τους, έχουν εγκαθιδρύσει ένα άτυπο forum για θέματα που θέλουν να συζητήσουν με ευρύτερο κοινό: συνήθως δημιουργούν ένα τεράστιο pool ανθρώπων με το οποίο αποκαθιστούν μονάχα βασική επαφή, με τρόπο μαζικό. Μια ευρύτερη μειοψηφία χρηστών εκμεταλλεύονται το facebook για επαγγελματικούς λόγους: αυτοί είναι πραγματκά μπλεγμένοι, και διακρίνονται “μέσες / άκρες” σε επαγγελματίες της Επικοινωνίας και μη. Και οι δύο κατηγορίες απολαμβάνουν περιορισμένου αποτελέσματος στις προσπάθειες τους, είτε ελλείψει επαρκούς κατανόησης του Μέσου, είτε λόγω περιορισμένης ουσιαστικής κατανόησης του target group στο οποίο απευθύνονται. Σίγουρα, υπάρχουν πολλές ακόμα μειοψηφούσες ομάδες χρηστών με σαφή τοποθέτηση / θεώρηση του Μέσου. Μιά άλλη μεγάλη μερίδα χρηστών το αξιοπιούν γι' αυτό που πραγματικά είναι, δηλαδή μία δυναμική πλατφόρμα εναλλακτικής επικοινωνίας, που συνδυάζει τα αγαθά του γραπτού λόγου με την ευελιξία του προφορικού, και εκτείνεται όσο επιθυμεί ο καθένας -περισσότερο ή λιγότερο.

Εντούτοις, το  ενδιαφέρον βρίσκεται σε ένα μεγάλο μέρος των χρηστών οι οποίοι ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΙΔΕΑ ΓΙΑΤΙ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΣΤΟ FACEBOOK, ή, -αν ισχυρίζονται ότι έχουν, μάλλον λένε ψέματα στον εαυτό τους!  Θα τους βρείτε γύρω τριγύρω... Συνήθως έχουν 350 – 2000 “φίλους”, μιλούν ελάχιστα και σπάνια σε οποιονδήποτε, αναπαράγουν κοινωνικώς προβαλλόμενα κλισέ, πολιτικές ιδεοληψίες, κοινωνικές δεισιδαιμονίες και ανεύθυνες συνομωσιολογικές διαδόσεις σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό και σε κάθε επίπεδο, προσπαθούν με νύχια και με δόντια να προβάλλουν ένα εκλεκτικιστικό (κατά τη φιλοσοφική μέθοδο) ή/και εκλεκτικό (δηλαδή, βαθιά ελιτίστικο) εναλλακτικό εαυτό προφίλ/ persona, συνδιαλέγονται από λίγο ως καθόλου, και συχνά αναδεικνύουν πρότυπα ή πληροφορία που δεν έχει καμία σχέση με τον πραγματικό εαυτό τους ή τη προσωπικότητα τους. Πολλοί εξ αυτών αναπτύσσουν νευρώσεις γύρω από το facebook ή καταλήγουν εμμονικοί, εμπλεκόμενοι σε διάφορους ψευδεπίγραφους ανταγωνισμούς, αναπτύσσοντας ψυχολογική εξάρτηση από το Μέσο. Πιστεύω, πως στη πραγματικότητα αυτοί οι άνθρωποι δε μπορούν να διαχειριστούν αυτό που πραγματικά είναι το facebook: μία προέκταση των αντιληπτικών αισθητηρίων οργάνων  που -όπως κάθε είδος επικοινωνίας, άλλωστε- άρει τους γεωγραφικούς περιορισμούς των φυσικών αισθήσεων μας επεκτείνοντας τη δυνατότητα μας για επικοινωνία, ενίοτε και ανεξάρτητα από τον χρόνο. Η ευκολία της επαφής και της ανωνυμίας, καθιστά αυτούς τους ανθρώπους ευάλωτους σε καταστάσεις κοινωνικής βουλιμίας, αλλά παράλληλα τους πείθει να κατεβάσουν πολύ εύκολα τις “ασπίδες” κοινωνικής προστασίας, αλλά και τα πρότυπα προβολής του “εαυτού” προς τους άλλους.

Κατά ποιητική αδεία, το facebook είναι ο Διάβολος, διότι δυνητικά εγείρει τα κατώτερα ένστικτα (μωροφιλοδοξία, ψωροπερηφάνεια, ηδονοβλεψία, υποκρισία, ζήτηση άκοπου επαίνου, κ.α.) σε ανθρώπους με ανίσχυρη προσωπικότητα. Η αστοχία τέτοιων ανθρώπων να συνδιαλαγούν παραγωγικά με άλλους τους οδηγεί στη μισαλλοδοξία, σε ουσιαστικό απομονωτισμό, και την εντονότερη ζήτηση για προσοχή, θαυμασμό, και τέλος, στο συνασπισμό με τους ομοίους τους, οδηγώντας τη συντριπτική πλειοψηφία των χρηστών να γίνει βορά -όχι σε κάποια σατανική μηχανή χειραγώγησης, -όπως συνήθως υπονοείται από πολλές πλευράς- αλλά να υποκύψει στη μαζοποίηση ΚΑΙ του ελεύθερου / παραγωγικού χρόνου του, τον οποίο θα θυσιάσει εύκολα, στον βωμό της ανακάλυψης / επανάληψης / μετάδοσης κομματιών πληροφορίας μαζικών αποδεκτά. Αποτέλεσμα είναι άνθρωποι που ανακυκλώνουν βιντεοκλίπ και “like” χωρίς ουσιαστικό αντίκρυσμα, στέλνουν μηνύματα με θαυμαστικά και άλλα σημεία της στίξης ή αναπαράγουν πιθικίζοντας ισχυρισμούς και συνομωσιολογικά σενάρια που θεωρούν ευρέως αποδεκτά -δίχως κριτική σκέψη, την οποία πιστεύουν στο θολωμένο μυαλό τους ότι αν εφάρμοζαν, θα τους έκανε λιγότερο αγαπητούς, αποδεκτούς κλπ.

Ετσι λοιπόν, αν κάποιος θέλει οπωσδήποτε να διακρίνει μία “παγκόσμια συνομωσία” πίσω απ' όλα αυτά, θα ήταν εύστοχο να ισχυριστεί, ότι παρακινώντας τη χρήση της πλατφόρμας κατά τον τρόπο που περιγράφηκε με τη διευκόλυνση χαμερπών & την ενθάρρυνση ταπεινών συμπεριφορών με μαζικό χαρακτήρα από τη συντριπτική πλειοψηφία των χρηστών, το facebook είναι μία “συνωμοσία” διεκδίκησης του ελεύθερου χρόνου μας, και βεβαίως άμβλυνσης της κριτικής μας ικανότητας, εκτός των ορίων που θέτει η χειραγωγούμενη μάζα, η οποία εξυφαίνεται εντός ενός χαοτικού πλέγματος υπερπληροφόρησης / παραπληροφόρησης και βομβαρδισμού με εγγενώς άχρηστη πληροφορία. 

Το πλέον ειρωνικό στην υπόθεση μας είναι ότι για όλα αυτά ΔΕΝ ευθύνεται το facebook: το μαχαίρι που χρησιμοποίησα για να σε σκοτώσω ή για να αυτοκτονήσω, δεν είναι ούτε καλο ούτε κακό. Η δουλειά του είναι να κόβει και θα μπορούσε να χρησιμεύσει μια χαρά για ένα σωρό αγαθούς σκοπούς!

Συνεπώς, το ερώτημα που πλανάται δεν αφορά το κατά πόσο το facebook είναι κακό για τους ανθρώπους, αλλά το κατά πόσον οι άνθρωποι έχουν πραγματική κατανόηση των πράξεων τους, πειθαρχία πνεύματος και “τάξη” μυαλού, που θα τους επιτρέψει να αντεπεξέλθουν σε ένα ακόμα πρόσωπο του “θηρίου” της μαζοποίησης, όπως αυτή εμφανίζεται σε μία πάροδο της λεωφόρου της Επικοινωνίας. Ο πρώτος εχθρός είναι -και παλι- ο κακός εαυτός μας: θα πρέπει να τον βελτιώσουμε, ή να μάθουμε να ζούμε μαζί του. Οι επιλογές είναι δικές μας, εκτός ή εντός του facebook και σίγουρα "επί τα αυτά" (πράγματα) της κοινωνίας...


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

 “In the World of Facebook”, 
-The New York Review of books
ΕΔΩ

"FACEBOOK- μια ψευδαίσθηση επαφής ή μια κραυγή επικοινωνίας;"
-από το blog της Αφροδίτης Αλ Σάλεχ 
"Αφημένες κάποιες Σκέψεις"
ΕΔΩ


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου