Τετάρτη, 2 Φεβρουαρίου 2011

Χειραγώγηση | Απλά καθημερινά μαθήματα social engineering στο ελληνικό διαδίκτυο

" Αν τη θυμάστε ακόμα, προωθήστε το. Αν όχι, συνταχθείτε με την πλειοψηφία και μην κάνετε τίποτα"

Οποιοσδήποτε έχει πιάσει ποτέ Times στη ζωή του ξέρει ότι ένα Obituary μπορεί να είναι ολόκληρο άρθρο, αλλά μονάχα να γραφεί επώνυμα από κάποιο δημόσιο πρόσωπο. Οι υπόλοιπες νεκρολογίες δεν έχουν καμία τύχη πέρα από το τυποποιημένο -εδώ και ενάμισι αιώνα- της ανακοίνωσης της εφημερίδας σε λίγο πιο λογοτεχνικό στυλ, και άντε να καταλάβουν μερικές σειρές. Τόσο από το ύφος του μηνύματος, όσο και από τη πρόταση που παραθέτω -είναι η επωδός- αντιλαμβάνεται κανείς με σχετική βεβαιότητα ότι το κείμενο που ακολουθεί είναι πόνημα κάποιου που κάθισε και το έγραψε και επιθυμεί να μείνει ανώνυμος. Πραγματικά το σχετικό σπορ, δηλαδή το να γράφει κανείς ανώνυμα κείμενα και να τα "πετάει σε ένα 'μπουκάλι'" στο Διαδίκτυο ακούγεται εκ πρώτης θαυμαστό, ως δείγμα μετριοφροσύνης, μιας αρετής που πραγματικά δεν εννοιολογώ θετικά. Αν κάποιος γράφει κάτι τέτοιο, που αξίζει να διαδοθεί και να διαβαστεί, μπορεί να δηλώσει τη πατρότητα του, και να δεχθεί τα πυρά αλλά και τις φιλοφρονήσεις: πρέπει να είμαστε υπερήφανοι για πράγματα που δίνουμε στον κόσμο, και φιλόδοξοι για τις ποιότητες μας, ιδίως σε έναν κόσμο που του λείπουν.

Έτσι λοιπόν, αρνούμαι να πέσω στη ψυχαναγκαστική παγίδα, καθώς μου φαίνεται ατελέσφορο να συμβάλλω στη διάδοση κάποιου πράγματος, μονάχα επειδή κάποιος αν και τόσο οξυδερκής ώστε να γράψει ένα τέτοιο κείμενο, είναι τόσο λιπόψυχος ώστε δεν διεκδικεί τη πατρότητα του, και τόσο μικρόψυχος, ώστε να προσπαθεί να εκβιάσει τη διάδοση του, χρησιμοποιώντας μουχλιασμένες οδούς του social engineering, που κάποτε χρησιμοποιούνταν από θρησκευτικές αιρέσεις και σέκτες για τη διάδοση του λόγου τους. Παρόλα αυτά, αν και δηλώνω τη σαφή αποστροφή μου προς τη θρασυδειλία του συγγραφέα, δε μπορώ παρά να παραδεχτώ ότι το κείμενο είναι ενδιαφέρον, τεχνικά, για να κατανοήσει κανείς πως γίνεται η προπαγάνδα σήμερα. 

Κυκλοφορεί λοιπόν στο facebook εδώ και μερικές μέρες το ακόλουθο κείμενο (που είμαι βέβαιος ότι έχει από λίγη μέχρι καθόλου σχέση με όλα αυτά που παρέθεσα, αλλά σαφέστατα αποτελεί αντικείμενο του social engineering):

Μια Νεκρολογία που δημοσιεύτηκε στους Times του Λονδίνου -
Ενδιαφέρουσα και δυστυχώς μάλλον αληθινή.
 Σήμερα πενθούμε το θάνατο μιας αγαπημένης παλιάς φίλης,  της Κοινής Λογικής, η οποία μας συντρόφευε για πολλά χρόνια. Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα την ηλικία της αφού το μητρώο γέννησής της έχει χαθεί εδώ και πολύ καιρό σε γραφειοκρατικές διατυπώσεις. Θα τη θυμόμαστε ως κάποια που μας δίδαξε πολύτιμα μαθήματα όπως αυτά:
-Έχε την κοινή λογική να προστατεύεσαι,
-Γιατί το πρωινό πουλί πιάνει το σκουλήκι,
-Η ζωή δεν είναι πάντα δίκαιη και
-Ίσως ήταν δικό μου το φταίξιμο.
 Η Κοινή Λογική έζησε σύμφωνα με απλές, συνετές οικονομικές πολιτικές (μη ξοδεύετε περισσότερα απ' αυτά που κερδίζετε) και αξιόπιστες στρατηγικές (υπεύθυνοι είναι οι ενήλικες κι όχι τα παιδιά).
Η υγεία της άρχισε να επιδεινώνεται ραγδαία όταν τέθηκαν σε ισχύ καλοπροαίρετοι αλλά αυταρχικοί κανονισμοί. Αναφορές για ένα 6χρονο αγόρι που κατηγορήθηκε για σεξουαλική παρενόχληση επειδή φίλησε μια συμμαθήτριά του, για εφήβους που αποβλήθηκαν από το σχολείο επειδή χρησιμοποίησαν στοματικό διάλυμα μετά το γεύμα και για έναν δάσκαλο που απολύθηκε επειδή επέπληξε έναν απείθαρχο μαθητή, απλώς επιδείνωσαν την κατάστασή της. 
Η Κοινή Λογική έχασε έδαφος όταν γονείς επιτέθηκαν σε δασκάλους επειδή έκαναν τη δουλειά που οι ίδιοι δεν είχαν καταφέρει να κάνουν αναφορικά με την πειθάρχηση των ανυπάκουων παιδιών τους.
 Η υγεία της επιδεινώθηκε ακόμη περισσότερο όταν τα σχολεία υποχρεώθηκαν να παίρνουν τη γονική συναίνεση για να βάλουν αντηλιακό ή να δώσουν μια ασπιρίνη σ' ένα μαθητή αλλά δεν μπορούσαν να ενημερώσουν τους γονείς όταν μια μαθήτρια έμενε έγκυος και ήθελε να κάνει έκτρωση. 
Η Κοινή Λογική έχασε τη θέληση για ζωή όταν οι εκκλησίες έγιναν επιχειρήσεις και οι εγκληματίες τύγχαναν καλύτερης μεταχείρισης από τα θύματά τους. 
Η Κοινή Λογική δεν κατάφερε να ξεπεράσει το γεγονός ότι, όχι μόνο δεν μπορούσες να υπερασπιστείς τον εαυτό σου από ένα διαρρήκτη μέσα στο ίδιο σου το σπίτι, αλλά ο διαρρήκτης μπορούσε και να σε μηνύσει για βιαιοπραγία. 
Η Κοινή Λογική παραιτήθηκε τελικά από κάθε θέληση για ζωή όταν μια γυναίκα που τάχα δεν κατάλαβε ότι ένα αχνιστό φλιτζάνι καφέ ήταν ζεστό, έχυσε λίγο στην ποδιά της κι ανταμείφθηκε άμεσα μ' έναν τεράστιο διακανονισμό. 
Πριν από το θάνατο της Κοινής Λογικής είχε προηγηθεί ο θάνατος των γονιών της, της Αλήθειας και της Εμπιστοσύνης, της συζύγου Σύνεσης και των παιδιών της Ευθύνης και Λογικής. 
Έχουν επιζήσει τα 4 ετεροθαλή αδέλφια της:
Ξέρω τα Δικαιώματά μου
Το Θέλω τώρα
Κάποιος άλλος φταίει
Είμαι θύμα 
Στην κηδεία της δεν παρευρέθησαν πολλοί καθώς ελάχιστοι συνειδητοποίησαν ότι απεβίωσε.
 Αν τη θυμάστε ακόμα, προωθήστε το. Αν όχι, συνταχθείτε με την πλειοψηφία και μην κάνετε τίποτα.

Ας παρατηρήσουμε τη δομή: Αρχικά, έχουμε μία προκλητική δήλωση στην οποία ΟΛΟΙ συμφωνούν: "Σήμερα πενθούμε το θάνατο μιας αγαπημένης παλιάς φίλης,  της Κοινής Λογικής, ....

Στη συνέχεια  έχουμε τη διαβεβαίωση του συλλογικού ασυνείδητου ("οι άλλοι λένε", "η κοινωνία πιστεύει", κλπ = αφού οι "πολλοί" / "σοφοί" / "δίκαιοι" κλπ. το αποδέχονται πιστοποιείται ως κοινή αλήθεια -και ποιός είμαι εγώ να την αμφισβητήσω)

Ακολούθως, συνήθως, έχουμε μία θέση που ορίζει το target group του κειμένου. Εν προκειμένω πρόκειται για το κοινό που έχει "παιδιά" ή βρίσκεται στην ηλικία που σκέπτεται να αποκτήσει, οπότε έχει προβληματιστεί για τις σχετικές αξίες, ή επεξεργάζεται προβληματικές του τύπου "σε τι κόσμο θα μεγαλώσουμε τα παιδιά μας". Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν σχετικά εύλογα ότι το κείμενο στοχεύει σε άτομα 30+. 


Ακολουθεί μία λίστα με "παραδείγματα" τα οποία στη πραγματικότητα είναι αυτοαναφορικές περιπτώσεις (τέτοιες δηλαδή που επικαλούνται το ίδιο το αντικείμενο ως αιτία και ως απόδειξη), και "μιλάνε" η κάθε μία στις βασικές διακριτές πιο εξειδικευμένες ομάδες του target group, ώστε "να μιλήσουν" στον καθένα προσωπικά), ενώ το ίδιο το αντικείμενο εμφανίζεται ως προασπιστής των αξιών ΣΟΥ (βλέπε στη προκειμένη περίπτωση τις προτάσεις "Η Κοινή Λογική έχασε τη θέληση για ζωή όταν οι εκκλησίες έγιναν επιχειρήσεις...", "Η Κοινή Λογική δεν κατάφερε να ξεπεράσει το γεγονός ότι, όχι μόνο δεν μπορούσες να υπερασπιστείς τον εαυτό σου από ένα διαρρήκτη μέσα στο ίδιο σου το σπίτι...", κλπ., τα οποία βέβαια αν κάποιος τα χωρίσει από το συναισθηματικό φορτίο που κουβαλάνε -σε περίπτωση ιδίως που "μιλούν" σε προσωπικά βιώματα κάποιων- δεν συνηγορούν στο ελάχιστο στην υπόθεση μας (για παράδειγμα, στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν έχουν καμία σχέση με τη παραδοσιακή έννοια της Λογικής, καθώς επί παραδείγματι, πολλοί Νόμοι φαίνονται παράλογοι αν εξεταστούν από την ηθική άποψη π.χ. ενός άλλου πολιτισμού, αλλά λειτουργούν μιά χαρά σε έναν διαφορετικό!). 

"Πριν από το θάνατο της Κοινής Λογικής είχε προηγηθεί ο θάνατος των γονιών της, της Αλήθειας και της Εμπιστοσύνης, της συζύγου Σύνεσης και των παιδιών της Ευθύνης και Λογικής".

Στη συνέχεια, συνδέουμε σε σχήμα κατά παράθεση εντελώς ασύνδετες έννοιες, οι οποίες, δεδομένου του συναισθηματικού φόρτου που κουβαλάει πλέον ο αναγνώστης από το κείμενο που προηγήθηκε και μιάς ημι-αφηρημένης "ποιητικής" γλώσσας, γίνονται αποδεκτά, ενώ δεν έχουν καμία λογική συνέχεια και συνέπεια, ούτε στη πραγματικότητα είναι εξαγόμενα των όσων έχουν λεχθεί. Κοινώς, πρόκειται για λογικό -διηπειρωτικό- άλμα, που ΚΑΝΕΙΣ σχεδόν δεν αντιλαμβάνεται!

Και ακολουθεί η επωδός, που είναι ο λόγος που έχει γραφεί το κείμενο, αλλά δεν είναι συνήθως η τελευταία πρόταση του κειμένου παρόλα αυτά: 

Έχουν επιζήσει τα 4 ετεροθαλή αδέλφια της:
Ξέρω τα Δικαιώματά μου
Το Θέλω τώρα
Κάποιος άλλος φταίει
Είμαι θύμα 

Χαρακτηριστικό σε τέτοιου τύπου μηνύματα είναι το γεγονός ότι ΠΟΥΘΕΝΑ στο κείμενο δεν δηλώνεται μία άποψη, αλλά ο αναγνώστης οδηγείται "ελεύθερα" στο να σχηματίσει ο ίδιος τη "δική του" άποψη, καθαρά από αντίδραση, στην υπερβολική "πολιτική ορθότητα" του κειμένου. Ακόμη και οι αρνητικότερες έννοιες που διατυπώνονται δεν κατακρίνονται στο ελάχιστο, απλώς παρουσιάζονται με υπερβολική αθωώτητα, ενώ είναι φανερό ότι είναι καθολικά αποδεκτές ως αρνητικές  έννοιες. 

Κοινός τόπος επισης είναι η αθωωτική τακτική, που προκαλεί ακόμη περισσότερο την οργή του αναγνώστη, αφού μέχρι το τέλος του κειμένου νιώθει αναξιοπαθών, αδικημένος και εκδικητικός, ενάντια σε όσους "τον έβλαψαν". Ποιός τον έβλαψε? μα φυσικά όσοι τον καθοδηγούν,. όσοι του λένε τι να κάνει, όσοι του λένε ότι είναι υπεύθυνος για τη μιζέρια του, όσοι εισηγούνται τρόπους που δεν του αρέσουν. 

Και πριν από το 2008 είχαμε ανάλογα κείμενα να κυκλοφορούν, και video κτλ. Ωστόσο, δεν τα είχαμε στη πυκνότητα που κυκλοφορούν σήμερα, ούτε στην  ένταση που συμβαίνει. Επίσης, συνήθως δεν τα είχαμε στα ελληνικά. Αναρωτηθήκατε ποτέ ποιος θα υποτιμούσε τόσο πολύ τον εαυτό του ώστε να μην υπογράψει κάτι που γνωρίζει εκ των προτέρων -καθώς έχει κάνει τόσο προσεκτική επικοινωνιακή επεξεργασία- ότι θα γνωρίσει καθολική αποδοχή, ώστε να μην το υπογράψει? 

Σκεφτείτε. Είναι η μεγαλύτερη επανάσταση που μπορείτε να κάνετε σήμερα...

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου