Τρίτη, 26 Νοεμβρίου 2013

Από την ιερή μανία στην "καλή βία"


ΣΥΖΗΤΩΝΤΑΣ προχθές με έναν φίλο, με αφορμή ένα φρικιαστικό βίντεο που δείχνει το λυντσάρισμα ενός ομοφυλόφιλου στην Αφρική, δεν ξεκολλούσε από το μυαλό μου η έννοια της νομιμοποίησης της βίας, του όχι και τόσο ακαθόριστου πλήθους, αλλά αυτή του γείτονα, του συγχωριανού, του γνωστού και συγκεκριμένου σε μια κοινότητα ανθρώπου που κάποια συγκεκριμένη στιγμή, οι πράξεις/αντιληψεις /στάση ζωής του τον θέτουν στο στόχαστρο του τοπικού και προσωποποιημένου κοινωνικού του περίγυρου. Πριν χρόνια διάβασα το βιβλίο, του οποίου η έννοια -προφανώς και όχι το συγκεκριμένο απόσπασμα που παραθέτω παρακάτω- κλωθογύριζε στο μυαλό μου. Είναι η νομιμοποιητική βία εκείνων που όταν διαφωνείς μαζί τους για πολιτικά ή κοινωνικά ζητήματα, στους
σημερινούς καιρούς της κρίσης, γίνονται αίφνης "εκπρόσωποι του λαού", ή του μεγαλύτερου μέρους του κοινωνικού συνόλου. Πόσο ίδιοι είναι με τα νομιμοποιημένα από την θεϊκή οργή πλήθη, που λυντσάρουν τα μιάσματα...
 

Πάντοτε η προσωπική βία αναζητούσε τη νομιμοποίηση στο συλλογικό -αν μη τι άλλο τον επιμερισμό της ευθύνης που επιφέρει ο συνειδησιακός έλεγχος στο μετέπειτα της πράξης, που, μονάχα με συλλογική δικαίωση μπορεί να κατασιγαστεί. Παρακαλώ, προσέξτε αυτό το "όλοι", ή το "εμείς" στις συζητήσεις όταν εκφράζετε την προσωπική σας άποψη. Σε μια δομημένη κουβέντα με συνομιλητές που τιμούν την γνώμη σας, δεν έχετε κανέναν λόγο να επικαλείστε ψευδεπίγραφα την δήθεν εκπροσώπηση των πολλών, όταν απλά λέτε αυτό που πιστεύετε. Εν προκειμένω, ίσως θα ήταν ωφέλιμο να αναρωτηθείτε κι εσείς, πόσο εύκολα ή δύσκολα, θα καταντούσατε να ξεσπάτε το μίσος σας στο εξιλαστήριο θύμα κατά πρόσωπο, πόσο εύκολα ή δύσκολα θα λιντσάρατε κάποιον και με πολλούς ή με λίγους, πόσο εύκολα θα νιώθατε δικαιωμένοι από το συλλογικό της πράξης, ή, ακόμα χειρότερα, εκφράζοντας "την θέληση του Θεού". Πόσο καρφωμένη στα μυαλά μας -ένθεων και άθεων- είναι η έννοια της "Θείας Δίκης" και πόσο εύκολο να γίνουμε εκΔΙΚΗτες; Πόσες φορές θα απαιτηθεί να ακούσουμε ότι υπάρχει "καλή βία"; Πόσο δικαιολογημένοι είμαστε να επιθυμούμε τον εξευτελισμό, ακόμα και τον θάνατο αυτού που διαφωνεί μαζί "μας";

[Διαβάζοντας τις περιπέτειες του Ιώβ] "...αντιλαμβανόμαστε πόσο οκνηρή και γερασμένη ειναι η στάση που αντιμετωπίζει τα θρησκευτικά πράγματα αφηρημένα, χωρίς να αναρωτιέται ποτέ τι κρύβεται πίσω απο τα θεϊκά οράματα. Εδώ και 30 αιώνες τα θεωρούμε φανταστικά κατασκευάσματα, τίποτα περισσότερο. Δεν βλεπουμε σ' αυτά τίποτα άλλο παρά επινοήσεις μη ουσιαστικές, προγενέστερες απο την εμφάνιση του μεταφυσικού θεού, ενός θεού που η δύναμη του έγκειται στον αριθμό των πολεμιστών που παρατάσσονται κάτω από το λάβαρο του. Πιστεύουμε ότι ο μεταφυσικός θεός είναι καρπός μιας άξαφνης μεταφυσικής φαντασίας και ότι οι ουράνιες στρατιές είναι δευτερεύουσες κατασκευές, με ελάσσονα σχετικά αξία. Είχα πάντα την άποψη ότι θα πρέπει να αντιστρέψουμε το νόημα αυτής της ανάγνωσης: θα πρέπει να ξεκινήσουμε από αυτές τις"στρατιές" που δεν είναι καθόλου ουράνιες, αλλά περισσότερο πραγματικές. Πρέπει να ξεκινήσουμε από την συλλογική βία -ο συγγραφέας την βάζει κάτω από τα μάτια μας κάθε στιγμή. Είναι ένα και το αυτό με την καταδίωξη της οποίας ο Ιώβ παραπονείται ότι αποτελεί αντικείμενο. [...] Απο τη διονυσιακή "μανία" στο πολυνησιακό "αμόκ", υπάρχουν χίλιες διαφορετικές ονομασίες για να περιγράψουμε τον συλλογικό τρόμο που βρισκουμε αργότερα και στην,αρχαιοελληνική τραγωδία. Οι φλογεροί μονόλογοι τριών "φίλων" μοιάζουν με εκείνους του τραγικού χορού, σε εκείνους που προηγούνται της κρίσιμης για το θύμα ώρας: το φόνο του Πενθέα στις "Βάκχες", την αποκάλυψη του ενόχου στον "Οιδίποδα Τύρρανο". Οι βρισιές και οι αγενείς βαναυσότητες μετατρέπονται σε μεγαλειώδη εκπλήρωση μιας υπερφυσικής αποστολής. Όλοι οι συμμετέχοντες γίνονται ουράνιοι πολεμιστές..."  


-Rene Girard, Η αρχαία οδός των ασεβών

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου