Παρασκευή, 1 Ιανουαρίου 2016

Δεν θα σε αφήσω να περάσεις μόνος σου Πρωτοχρονιά

Στον πολιτισμό μας μετράμε τον χρόνο με ένα ημερολόγιο που στηρίζεται σε δύο βασικές μονάδες: Την ημέρα, το χρονικό διάστημα δηλαδή μιας πλήρους περιστροφής της γης γύρω από τον εαυτό της, και το ηλιακό έτος, το χρονικό διάστημα μιας πλήρους περιστροφής της γης γύρω από τον ήλιο. Η μεν ημέρα διαρκεί 24 ώρες, το δε έτος περίπου 365 ημέρες. Και τα δύο μεγέθη είναι ιδιαίτερα σημαντικά διότι προσδιορίζουν αφενός το χρονικό διάστημα μιας πλήρους εναλλαγής ημέρας-νύχτας (ημέρα) και αφετέρου το χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο ολοκληρώνεται ένας κύκλος εποχών (τροπικό έτος). Η δε υποδιαίρεση του έτους σε 12 μήνες αντιστοιχεί σε παλιότερα ημερολόγια τα οποία βασίζονταν στον σεληνιακό κύκλο. Σήμερα πρόκειται για εντελώς συμβατική, ιστορικά εξηγούμενη διαίρεση του χρόνου, όπως άλλωστε και η υποδιαίρεση της ημέρας σε 24 ώρες.

Το ημερολόγιο δεν είναι το μόνο συμβατικό πράγμα του πολιτισμού μας. Η όλη ύπαρξη αυτού καθ' αυτού πολιτισμού είναι ένα σύνολο συμβάσεων. Οι συμβάσεις αυτές αποτελούνται από έννοιες που συγκλίνουν ή αποκλίνουν από ένα σύνολο. Οι έννοιες αυτές όμως δεν είναι ουσιαστικά το πρωτογενές αίτιο των συμβάσεων. Αυτό τον ρόλο παίζουν οι εγκαθιδρυμένες αξίες. Ο πολιτισμός μας είναι νομιναλιστικά πλατωνικός, αφού στέκει πάνω σε αξίες που καλούνται να παίξουν τον ρόλο των Ιδεών του Πλατωνικού συστήματος. 

Ο Πλάτων δεν είχε εμπιστοσύνη στα δεδομένα των αισθήσεων. Αντιλαμβανόταν ότι αυτά είναι ρευστά κατά τον τόπο και τον χρόνο. Κατά τον τόπο, διότι αυτό που θεωρείτο "καλό καγαθο" (καλή και γεννναία πράξη) σε μια Πολιτεία, θα μπορούσε να θεωρείται λιγότερο καλό σε μία άλλη, ανάλογα όχι με τις αισθήσεις αλλά με το εγκαθιδρυμένο σύστημα αξιών. Αναζήτησε λοιπόν μία κοινή συνισταμένη, ένα σημείο αναφοράς που δεν θα μπορούσε να αμφισβητηθεί. Σε αυτό το πνεύμα, υποστήριξε ότι ο αισθητός κόσμος είναι ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο σύμπαν, χωρίς σταθερότητα. Ο άνθρωπος χρησιμοποιεί τις αισθήσεις του για να συλλάβει την αισθητή πραγματικότητα, οι αισθήσεις όμως είναι εξ ορισμού υποκειμενικές και αποτελούν πηγή πλάνης. Πώς είναι δυνατό λοιπόν να αποκτήσει κανείς έγκυρη γνώση για ο,τιδήποτε βασισμένος στις αισθήσεις του; Αν υπάρχει κάποια βεβαιότητα, αυτή πρέπει να αναζητηθεί στη σκέψη και στη γλώσσα - στους “Λόγους”. Οι πλατωνικές Ιδέες είναι τα αντικείμενα της καθαρής σκέψης, και είναι τόσο απόλυτα προσδιορισμένοι, όσο οι Απόλυτοι Αριθμοί στα Μαθηματικά. 

"Σκέφτηκα λοιπόν, συνέχισε ο Σωκράτης, αφού κουράστηκα να μελετώ τα υπάρχοντα πράγματα, ότι θα έπρεπε να προσέξω μήπως πάθω αυτό που παθαίνουν όσοι παρατηρούν και εξετάζουν τον Ήλιο στη διάρκεια μιας έκλειψης. Μερικοί, όπως ξέρετε, καταστρέφουν τα μάτια τους όταν δεν προνοούν να κοιτάξουν την εικόνα του Ήλιου μέσα στο νερό ή σε άλλο παρόμοιο μέσο. Κάπως έτσι σκέφτηκα και εγώ και φοβήθηκα μήπως τυφλώσω εντελώς την ψυχή μου με το να κοιτώ τα πράγματα με τα μάτια μου και με το να προσπαθώ να τα αγγίζω με όλες τις αισθήσεις μου. Θεώρησα λοιπόν ότι έπρεπε να καταφύγω στους λόγους και μέσα σ’ αυτούς να εξετάσω την αλήθεια των πραγμάτων".
Πλάτων, Φαίδων 99d-e

Οι ιδέες για τον Πλάτωνα δεν είναι νοήματα, αλλά πραγματικότητες (τά όντως όντα). Οι Ιδέες αποτελούν έναν αιώνιο και αμετάβλητο κόσμο, που υπάρχει για τον εαυτό του και που μόνο με τη νόηση γίνεται αντιληπτός. Όταν ο Πλάτωνας αναγνωρίζει τις νοητές ιδέες ως αληθινές και ως αυθεντικά πρότυπα όλων των αξιών, των αρετών, των θαυμαστών πράξεων και των εμπνευσμένων δημιουργημάτων, εννοεί ότι έξω από τις ιδέες πουθενά αλλού δεν υπάρχουν αυτά αληθινά. Παρόμοιες ιδιότητες, αρετές, ανώτερα γνωρίσματα μπορεί να παρουσιάζονται στο καθετί που δεν είναι ιδέα, όμως αληθινά δεν του ανήκουν. Προέρχονται από το ότι αυτό μετέχει απλώς σε κάποιες ιδιότητες των ιδεών και δέχεται το αντικαθρέφτισμά τους.

Επειδή όμως η σύγχρονη Ψυχολογία και Κοινωνιολογία παραδέχονται ότι καθένας ανάλογα με τον τόπο και το ιδιαίτερο πολιτισμικό περιεχόμενο και πολιτιστικό επίπεδο ποου παρέχει ο τόπος τυ αντιλαμβάνεται διαφορετικά τις Ιδέες, ακόμα και εαν υπέρλογα δεχθούμε ότι υπάρχουν, δεν γίνονται αντιληπτές καθολικά, καθώς πάντοτε υπάρχουν εξαιρέσεις (π.χ. αναλογιστείτε την Ιδέα του Φόνου: τείνουμε να σκεφτούμε, αρχικά, πως παντού είναι μια πράξη μεμπτή. Κι όμως, υπό όρους μπορεί να θεωρηθεί μια πράξη αναγκαία ή επιβεβλημένη -πόλεμος, εκδίκηση, δικαίωση, απόδοση δικαιοσύνης από εγκαθιδρυνμένα Νομικά συστήματα, κ.α.).

"Έρχομαι να σε πάρω! Δεν θα σε αφήσω να περάσεις μόνος σου Πρωτοχρονιά!". Ώρα 21.35 πέρυσι, χθες το βράδυ. Η φίλη μου το εκστόμισε με πάθος που δυστυχώς ο γραπτός λόγος αδυνατεί να μεταφέρει, αν παραμείνει αντικειμενικός. Η Πρωτοχρονιά.... Η 1η ημέρα του έτους: μία ημέρα τόσο σημαντική όσο η 312η, η 15η, η 166η,  η 11η... Μία ημέρα που συμβατικά γιορτάζουμε μέσα σε ένα συμβατικό ημερολόγιο προσπαθώντας -μια και βρισκόμαστε σε μεγαλύτερη σύνδεση με το κοινωνικό σύνολο και επακόλουθα μετέχουμε στο κοινωνικό γίγνεσθαι δια της γιορτής, οπότε ακολουθούμε την norma που επιβάλει-  να νιώθουμε χαρούμενοι και να διασκεδάζουμε με φίλους, μύστες εκ του προχείρου της κοινής τελετής της κοινωνικοποίησης. 

Αποφύγετε το λάθος να νομίσετε ότι είμαι ενάντια στις Ιδέες  "Γιορτή", "συνεύρεση", "φίλοι"... Υπήρξαν πρώτοχρονιές που έφυγα από μπαρ στις 10 το πρωί, υποβαστάζοντας, υποβασταζόμενος, πάντα παρεηδόν και έχοντας ελάχιστο αίμα να κυλάει στις φλέβες μου -το υπόλοιπο ήταν οινόπνευμα. Πρωτοχρονιές που κοιμηθήκαμε με φίλους σε παγκάκια και τραπεζοκαθίσματα κλειστών εστοατορίων κατά τις 6 τα ξημερώματα για να ξυπνήσουμε παγωμένοι 2 ώρες αργότερα και να πάρει ο καθείς τον δρόμο του. Πρωτοχρονιές σε Αράχωβες, Αμφίκλειες, Μυκόνους, αλλά και σε Αθήνες και Θεσσαλονίκες -αν οι τελευταίες νοούνταν "σπίτι", ή "πατρίδα". Πρωτοχρονιές με ενθουσιώδεις έρωτες, εντός και εκτός κρεβατοκάμαρας, Πρωτοχρονιές σε δημόσιες γιορτές, Πρωτοχρονιές παρέα με ένα καλό βιβλίο, Πρωτοχρονιές παρέα με ταινίες. Υπήρξαν όμως και βαρετές Πρωτοχρονιές: εκείνες που έπρεπε να βρίσκομαι με φίλους που π.χ. χαρτόπαιζαν όλο το βράδυ "για το καλό", Πρωτοχρονιές που έπρεπε να περάσω σε σκυλάδικο (μονάχα δύο, ευτυχώς) εξαιτίας φίλων ή/και επαγγελματικής υποχρέωσης

Αντίθετα, θα ήταν ωφέλιμο, νομίζω, να αναλογιστείτε και προσωπικά την ιδέα να ορίζετε εσείς τις γιορτές και τις προσωπικές σας ανάγκες σε παρέα. Όπως ξέρουν όλοι οι προσωπικοί μου φίλοι, είμαι άνθρωπος που εκφράζω τις ανάγκες μου. Αυτό στο οποίο εύχομαι να ομονοούν κιόλας οι φίλοι μου, είναι ότι έτσι πρέπει να έχουν τα πράγματα μεταξύ φίλων. Αν νιώθω ανεπιθύμητα μόνος τηλεφωνώ σε φίλους. Αν νιώθω ότι πρέπει να βγω σήμερα το βράδυ γιατί αν μείνω μέσα θα σκάσω θα το πω. Και ούτω καθεξής. 

Πέρυσι την Πρωτοχρονιά -δηλαδή χθές- είχα διάθεση για ησυχία. Χωρίς κάποια φιλοσοφική εκζήτηση (αναδρομές, ανασκοπήσεις, κλπ. μου συμβαίνουν/προκύπτουν συνέχεια, όλον τον χρόνο, σχεδόν καθημερινά). Απλά προτιμούσα να μείνω μόνος, παρέα με την γάτα μου, τις ταινίες μου (είδα και ξαναείδα τρεις, θα καταλάβετε ποιές τις επόμενες ημέρες), να μαγειρέψω για τον εαυτό μου και να απολαύσω ένα ανισόρροπο δείπνο με πράγματα που είχα να γευτώ καιρό (σούπα βοδινού με ντεμι γκλας, πανσπερμία με αγουρέλαιο & λεμόνι για κάτι δροσερό, ξερά δαμάσκηνα με κουβερτούρα για επιδόρπιο), να ευχηθώ σε καλούς γνωστούς στο  Facebook που έχουν φιλοσοφήσει την έννοια της γιορτής και επέλεξαν να "στίψουν" το κεφάλι τους να επινοήσουν οι ίδιοι μιαν κατάλληλη ευχή, έναντι της πρακτικής να ευχηθούν με μία φωτογραφία που κατασκεύασαν άλλοι), να μιλήσω με την φίλη μου που κάνει Πρωτοχρονιά σε άλλη πόλη, και με έναν φίλο που κάνει Πρωτοχρονιά σε νοσοκομείο (ιδίως αυτός θα μπορούσε να ωφεληθεί καίρια από τον τρόπο που βλέπω την έννοια της κοινωνικής δραστηριότητας των γιορτών,αλλά, φιλοσοφίες τέτοιου τύπου λειτουργούν περισσότεερο όταν γεννιούνται απο την σκέψη, και όχι όταν ανακοινώνονται, οπότε το ζήτημα δεν ανέκυψε στο μακρύ τηλεφώνημα μας). 

H περίφημη κιμαδόπιτα πριν ψηθεί
Η φίλη που "μίλησε" τέσσερις  παραγράφους πιο  πάνω, παρολίγον μέσα στην ημέρα να καταφέρει να με "ψήσει" να περάσουμε μαζί Πρωτοχρονιά, ακριβώς διότι ασυνείδητα, πρόσθεσε μια σημαντική παράμετρο στην πρόσκληση. Στην Μικρασία από όπου κατάγεται η βασιλόπιτα είναι ....κιμαδόπιτα, στολισμένη με αμυγδαλόψιχα, και μέσα σε αυτήν βάζουν φλουρί. όταν ψηθεί και τοποθετηθεί στο τραπέζι, την βάζουν στο κέντρο, την γυρνούν γύρω γύρω από έναν φανταστικό άξονα, ενώ οι ομοτράπεζοι κάθονται στις θέσεις τους. Όπου σταματήσει, κόβουν. Αυτή είναι η παράδοση της μακρινής (στον χώρο αλλά και περισσότερο, στον χρόνο) χαμένης πατρίδας. Όποιος "κερδίσει" το φλουρί, έχει ένα δύσκολο έτος μπροστά του: είναι τυχερός, διότι στο τέλος θα επιτύχει πάντα αυτό που επιδίωξε, αλλά θα το κάνει υπερβαίνοντας μεγάλες δυσκολίες και μονάχα αν είναι πολύ υπομονετικός. Αυτή είναι η παράδοση της οικογένειας. Πάντοτε το εύρισκα συναρπαστικό να μετέχω στους μύθους των άλλων. Μια μικρή πρακτική παράμετρος στεκόταν εμπόδιο: εδώ και έναν χρόνο κατοικώ 28 χλμ. από το κέντρο της Θεσσαλονίκης, ανάμεσα σε κάτι χωριά "στην μέση του πουθενά". Και δεν οδηγώ. Συνεπώς η φίλη θα έπρεπε να με φιλοξενήσει -κάτι που έχει γίνει στο παρελθόν, αλλά ιδιαίτερα χθες δεν ήταν εφικτό- ή να με επιστρέψει πίσω, ώστε να μην απιτηθεί να πληρώσω περίπου 40 ευρώ σε ταξί, και να ταλαιωρηθώ αναζητώντας το Πρωτοχρονιάτικα. Να είμαστε καλά, θα το κάνουμε κάποια άλλη χρονιά, πιο οργανωμένα. Στην φίλη χρειάστηκε να υψώσω φωνή για να ξεπεράσω το πάθος της στιγμής κι εκείνου του "Δεν θα σε αφήσω να περάσεις μόνος σου Πρωτοχρονιά!". Όταν θέλησε να με ακούσει εξήγησα ψύχραιμα ότι είχα ήδη μαγειρέψει και βολευτεί μια χαρά, και όπως ακριβώς ήθελα. 

Προσδοκώ λοιπόν η φιλοσοφία σας και αυτή των φίλων και δικών σας -κατά οποιαδήποτε έννοια- ανθρώπων να σας επιτρέψει να ζήσετε πολλές γιορτές, σε κοινωνικά εγκαθιδρυμένες ή μη ημερομηνίες. Περεταίρω η σκέψη σας να σας κάνει εντελώς εξωστρεφείς, σε συνεχή σύνδεση με τον επιλεγμένο και άρα εκλεκτό για εσάς περίγυρο σας. Να μάθετε να μιλάτε για τις ανάγκες σας, και να δέχεστε ευπροσήγορα τις ανάγκες των φίλων. Να προτιμάτε δηλαδή την καλή συνοδοιπορία, έναντι των καλών συνοδοιπόρων. Κάθε μέρα θα είναι γιορτή αν θέλετε, κάθε τι θα το περνάτε μόνος ή με παρέα αν επιλέξετε ότι έτσι επιθυμείτε. 

Την ευχή μου για φέτος θα την διαβάσετε στην προηγούμενη ανάρτηση. Όπως ξέρουν οι στενότεροι φίλοι μου, μοιάζω λίγο με τους Γαλάτες από τον Αστερίξ, καθώς ένας απο τους ελάχιστους φόβους που έχω είναι μήπως βαρεθώ (εκείνοι πάλι φοβούνταν μονάχα μήπως τους πέσει ο ουρανός στο κεφάλι). Είμαι σίγουρος λοιπόν ότι το 2016 δεν θα μας αφήσει να βαρεθούμε: έχουμε τόσα ερείπια να εγείρουμε, και τόσα νέα κτίρια να σηκώσουμε στις στάχτες. Θα είναι ένας ενδιαφέρον χρόνος. 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου