Δευτέρα, 4 Ιανουαρίου 2016

Η αξιολόγηση του δημόσιου χώρου δεν επιτυγχάνεται με λύτρα

"Ως δήμαρχος Θεσσαλονίκης, είμαι αποφασισμένος λοιπόν να δώσω μάχη όχι μόνο για την επιβίωση αυτής της εξωστρεφούς συμμαχίας στη διακυβέρνηση των ΑΕΙ της Θεσσαλονίκης, αλλά και για τη μελλοντική της εδραίωση και εμβάθυνση. Σε αυτό το πλαίσιο θα πρότεινα και την καθιέρωση ενός τέλους εγγραφής, στα 500 ευρώ περίπου ετησίως για κάθε φοιτητή, που θα καθιστούσε την πλειοψηφία του φοιτητικού σώματος «ιδιοκτήτη» της αναβάθμισης του πανεπιστήμιου, ενεργό σύμμαχο της εξωστρεφούς συμμαχίας που περιέγραψα και πολέμιο των βανδαλισμών και της κομματικοποίησης, που ακόμη και σήμερα απαξιώνουν την εκπαίδευση των φοιτητών μας".

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, το υπόλοιπο άρθρο απολαμβάνετε ΕΔΩ.


Το παραπάνω απόσπασμα ανήκει σε χθεσινό άρθρο του Δημάρχου Θεσσαλονίκης κ. Γιάννη Μπουτάρη. Αφού προς χάριν της συζήτησης αποκλείσουμε το σενάριο της υπερβολικής εμπιστοσύνης προς κάποια πληρωμένη πένα, που, αποφάσισε να ξεπεράσει τον ρόλο της και να διαμορφώσει πολιτική εκτός από κείμενο, μπορούμε ελεύθερα να ενσκήψουμε πάνω στην άποψη που εκφράζεται περί της έμπνευσης σεβασμού του δημόσιου χώρου, που είναι και το θέμα της ως άνω παραγράφου.

Πέρα από το εφαρμόσιμο, νόμιμο, δίκαιο, ή εφικτό της πρότασης του κ. Μπουτάρη, τείνει να με απασχολήσει περισσότερο η ιδέα και η επεξεργασία της. Είναι λοιπόν σχετικά ασφαλές να εικάσουμε ότι ο κ. Μπουτάρης προτείνει το τίμημα επι τη εισόδω του φοιτητή ως μορφή συνιδιοκτησίας του πανεπιστημιακού χώρου, ώστε, ο φοιτητής να σεβαστεί τον χώρο και την αναδόμηση του, αφού θα έχει πληρώσει μέρος της. Η ιδέα φαίνεται να βασίζει στην άποψη της απώλειας της κοινωνικής συνοχής. Στην ιδέα δηλαδή ότι έχει χαθεί η σύνδεσή μας με τη κοινότητα, δεδομένου ότι ζούμε σε μεγάλες πόλεις, ή, στην περίπτωση των φοιτητών, στην άποψη ότι επειδή πολλοί εξ αυτών μετοικούν στην πόλη για να σπουδάσουν, θεωρούν ότι το "δημόσιο" δεν είναι δικό τους, είναι ξένο, άρα δεν τους απασχολεί η κατάληψή και ο βανδαλισμός του Πανεπιστημίου.

Η άποψη αυτή είναι απλά ρηχή. Το βασικό πρόβλημα του βανδαλισμού του όποιου δημοσίου χώρου δεν είναι η έλλειψη ιδιοποίησης, αλλά το αντίστροφο, ήτοι η αδυναμία της ελληνικής κοινωνίας να τον κατανοήσει ως κοινό αγαθό. Σε αυτό το ζητημα τρεις κατά την γνώμη μου παραμέτρους θα πρέπει να αναλύσει οποιοσδήποτε αποφασίσει να το προσεγγίσει ψύχραιμα. ΠΡΩΤΟ την πλεγματική σχέση του δημόσιου χώρου με το κράτος όπως έχει εγγραφεί στο συλλογικό ασυνείδητο του έλληνα πολίτη, καθώς αυτό φέρεται σε αυτό το πλαίσιο εγγραφής ως δημιουργός και φορέας του δημόσιου χώρου. ΔΕΥΤΕΡΟ η αντίληψη του Έλληνα πολίτη για την Πολιτεία και τις προσωπικές του σχέσεις με αυτή. ΤΡΙΤΟ την θέση που καταλαβαίνει ο Έλληνας ότι καταλαβάνει ως μέλος της Κοινωνίας.

Ως προς το πρώτο ζήτημα, στην πραγματικότητα τίθεται το θέμα του "κράτους - Δικαίου". Ο Έλληνας ανιλαμβάνεται (καλώς ή κακώς, δικαίως ή αδίκως) την Πολιτεία ως αυθαίρετη εξουσία οπότε, κατά την δεύτερη παράμετρο τους ζητήματος, οι σχέσεις του με αυτή είναι τυπικές και στην πραγματικότητα ανύπαρκτες. Ο δημόσιος χώρος σε αυτή την περίπτωση δεν αποτελεί κοινή περιουσία ούτε ευθύνη του κοινωνικού συνόλου. Περεταίρω, ο δημόσιος χώρος ανήκει στο αυθαίρετο κράτος, που είναι διάφορο από το προσωπικό συμφέρον και ελαφρώς αντίπαλο ως προς το κοινωνικό, αφού η κοινωνία γίνεται αντιληπτή ως ένα σύνολο μη εξυπηρετούμενο από το κράτος. Επιπλέον, το Κράτος -συμπαρασυρόμενη και η Πολιτεία, με την ευρύτερη έννοια του όρου- θεωρούνται "εξουσία". Το σύνδρομο του κατατρεγμένου αναξιοπαθούντα Έλληνα κάνει τα υπόλοιπα. Αν τον δημόσιο χώρο τον εκχωρεί η μισητή εξουσία, αλλά δεν είναι σε θέση να τον περιφρουρήσει από την μία, η κοινωνία δικαιούται να τον ιδιοποιηθεί, ήπια ή και με την χρήση βίας.

Η τρίτη παράμετρος στην πραγματικότητα είναι η διερεύνηση της σχέσης μεταξύ ατομικού και συλλογικού. Η de facto έλλειψη της κοινωνικής συνοχής στις Ελληνικές μεγαλοπόλεις οδηγεί σε μια ελληνική μορφή ηθικοποιημένου φιλοτομαρισμού που διαφέρει πολύ από κάθε ανάλογη πτυχή των υπόλοιπων Ευρωπαϊκών χωρών. Όπως σημειώνει εξαιρετικά εύστοχα σε άρθρο του στο ΒΗΜΑ ο διδάκτορας Σύγχρονης Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης κ. Μάρκος Καρασαρίνης "Η ειδοποιός διαφορά μεταξύ ιδιωτικού και δημοσίου στην ελληνική κοινωνία δεν έχει να κάνει μόνο με τη σχέση , αλλά και με την πολιτισμική διάστιξη μεταξύ καθαρού και βρόμικου. Για σημαντικό μέρος της ελληνικής κοινωνίας οτιδήποτε βρίσκεται εκτός οικίας, εκτός οικογένειας, εκτός του καθορισμένου, πειθαρχημένου και ελεγχόμενου ιδιωτικού χώρου, ταυτίζεται με το βρόμικο. Τα αδέσποτα ζώα είναι βρόμικα όχι επειδή δεν έχουν εμβολιαστεί, αλλά επειδή «κοιμούνται έξω». Τα φαγητά που δεν είναι σπιτικά εξ ορισμού θα ανήκουν σε κατώτερη κατηγορία υλικών, άρα είναι εξοβελιστέα. Ο άστεγος ή ο τοξικομανής συνδέεται εκ προοιμίου με ένα χώρο που διέπεται από εγγενή έλλειψη καθαριότητας". Τέτοιου είδους σκέψεις καθιστούν τον δημόσιο χώρο, αλλά και ο,τιδήποτε ανήκει "στους άλλους" ("έξω" δηλαδή από μένα) αντικείμενο φθονερής διεκδίκησης, και πεδίο ξεσπάσματος καταστροφικής μανίας αν και εφόσον η ιδιοποίηση του δεν μπορεί να εξασφαλιστεί, ή, εναλλακτικά, ακριβώς αυτή την ιδιοποίηση του, διότι ο νεοέλληνας αντιλαμβάνεται το "δημόσιο" ως κάτι πάνω στο οποίο μπορεί να αυθαιρετήσει μεν, αλλά να το μεταχειριστεί σα να ήταν μοναχά δικό του.

Από την άλλη μεριά, η διασφάλιση της ιδιοποίησης ουδόλως προστατεύει τον ιδιοποιημένο δημόσιο χώρο. Ο Χάμπερμας θα ήταν ευτυχής να μπορούσε να μελετήσει τον μετασχηματισμό της Ελληνικής κοινωνίας από το 2010 και εξής αναφορικά με την εξάλειψη των ορίων δημόσιου και ιδιωτικού, ατομικού και κοινωνίας, το οποίο στο έργο του "Θεωρία της Επικοινωνιακής Δράσης" αντιμετωπίζει ως αποτέλεσμα μιας γενικευμένης  λογικής επάρκειας και ελέγχου. Καθώς τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα και οι ομάδες συμφερόντων λειτουργούν ως υποκατάστατα για την συμμετοχική δημοκρατία, η κοινωνία ολοένα και περισσότερο διοικείται σε ένα επίπεδο μακριά από την ενεργό συνεισφορά των πολιτών.

Συνεπώς η πληρωμή 500 ευρώ για κάθε μέτοικο φοιτητή στην πόλη της Θεσσαλονίκης, δεν θα μπορέσει ούτε να λυσει κάποιο από τα παραπάνω ζητήματα, ούτε να συμβάλλει πιθανώς στον περιορισμό της βίας. Το ζήτημα δεν είναι να ιδιοποιηθεί ο εισακτέος το πανεπιστήμιο: αυτό το κάνει ήδη και με μεγάλη επιτυχία, θεωρώντας αυθαίρετα ότι βρίσκεται στην σφαίρα  εξουσίας του να κάνει ό,τι θέλει, επειδή είναι δημόσιο και όχι δικό του. Τα 500 ευρώ μάλλον ως εισητήριο που του δίνει το δικαίωμα και επίσημα να κάνει ό,τι θέλει θα τα δει. Το ζήτημα δεν είναι να βάλουμε αντίτιμο νομιμοποίησης της ιδιοποίησης του Δημοσίου χώρου, αλλά να εγκαθιδρύσουμε την έννοια και πολύ δε περισσότερο την λειτουργία του δημόσιου χώρου ως υλοποίηση της κατά Χάμπερμας "δημόσιας σφαίρας"*.


_________________

Στο έργο του "Ο δομικός μετασχηματισμός της δημόσιας σφαίρας" ο Χάμπερμας ανέπτυξε την θεμελιώδη έννοια της "δημόσιας σφαίρας", που αναδύθηκε στην Ευρώπη τον 18ο αιώνα ως χώρος κριτικής συζήτησης, ανοιχτός σε όλους, όπου οι ιδιώτες-πολίτες συγκροτούσαν ένα κοινό του οποίου η "η δημόσια λογική" θα ενεργούσε ως ένας έλεγχος για την κρατική εξουσία. Ο Χάμπερμας ισχυρίστηκε ότι πριν από το 18ο αιώνα, ο Ευρωπαϊκός πολιτισμός κυριαρχούνταν από μια "αναπαραστατική" κουλτούρα, όπου η κάθε πλευρά επεδίωκε να "αναπαραστήσει" τον εαυτό της στο κοινό με την απόλυτη κυριαρχία στους υποτελείς της. Ο Χάμπερμας ταύτισε την «αναπαραστατική κουλτούρα» ως αντίστοιχη του φεουδαρχικού σταδίου της ανάπτυξης σύμφωνα με την Μαρξιστική θεωρία, και ισχυρίστηκε ότι η έλευση του καπιταλιστικού σταδίου ανάπτυξης χαρακτηρίστηκε από την εμφάνιση της δημόσιας σφαίρας. Σύμφωνα με την άποψη του, η άνθιση των εφημερίδων, των περιοδικών, των ομάδων ανάγνωσης, των μασονικών στοών, και των καφέ του 18ου αιώνα στην Ευρώπη, υποδήλωναν με διαφορετικούς τρόπους την σταδιακή αντικατάσταση της "αναπαραστατικής" κουλτούρας από την κουλτούρα της δημόσιας σφαίρας. Ο Χάμπερμας ισχυρίστηκε ότι το ουσιώδες χαρακτηριστικό της κουλτούρας της "δημόσιας σφαίρας" ήταν η "κριτική" της φύση. Σε αντίθεση με την "αναπαραστατική" κουλτούρα όπου μόνο η μια πλευρά ήταν ενεργή και η άλλη παθητική, η κουλτούρα της δημόσιας σφαίρας χαρακτηρίζονταν από τον διάλογο καθώς τα ατομικά υποκείμενα είτε συναντιόνταν μέσα από τον διάλογο είτε αντάλλασσαν απόψεις μέσα από τα έντυπα μέσα ενημέρωσης. Μια ποικιλία παραγόντων είχαν ως αποτέλεσμα την παρακμή στην πράξη της δημόσιας σφαίρας, περιλαμβάνοντας την μεγέθυνση των εμπορικών μέσων ενημέρωσης, που μετέτρεψαν το κριτικό κοινό σε ένα παθητικό καταναλωτικό κοινό. Από την άλλη το κράτος πρόνοιας συγχώνευσε το κράτος με την κοινωνία τόσο απόλυτα που απομύζησε εντελώς την "δημόσια σφαίρα". Μετέτρεψε επίσης την "δημόσια σφαίρα" περισσότερο σε έναν χώρο ανταγωνισμού συμφερόντων για τους πόρους του κράτους παρά ως έναν χώρο προορισμένο για την ανάπτυξη μιας δημόσια προσανατολισμένης σκέψης για το ορθολογικό consensus. Πηγή.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου