Δευτέρα, 31 Οκτωβρίου 2016

A Brief History of Time (1991)

Αν κάθε ιστορία που θα διηγηθούμε έχει ένα ηθικό δίδαγμα, έναν απώτερο σκοπό που νοηματοδοτεί τα γεγονότα ώστε να μην εκφυλιστεί σε μια απλή απαρίθμηση, η ταινία "A Brief History of Time" του Errol Morris που βγήκε στις αίθουσες το 1991 μοιάζει να έχει σκοπό να δείξει ότι η προσαρμογή του Stephen Hawking στην εκφυλιστική νόσο που τον καθήλωσε μόνιμα ημιθανή σε ένα αναπηρικό αμαξίδιο ήταν το εργαλείο που του επέτρεψε να εκμεταλευτεί το μέγιστο της μεγαλοφυίας του.

Έχοντας διατυπώσει την παραπάνω πρόταση, προχωράω με μια σύντομη προσέγγιση μιας εξαιρετικής ταινίας. Ο ενημερωμένος αναγνώστης, ιδίως εκείνος που έχει background στις θετικές επιστήμες, γνωρίζει την έκδοση του σχεδόν ομώνυμου βιβλίου "A Brief History of Time: From the Big Bang to Black Holes" το 1988 (κυκλοφόρησε και στα ελληνικά, αν και, με κάποια καθυστέρηση, υπό τον τίτλο "Xρονικό του Xρόνου", από τις εκδόσεις Κάτοπτρο το 2000), πάνω στο οποίο βασίστηκε η ταινία. Ωστόσο, αυτό που δεν γνωρίζει μέχρι να την παρακολουθήσει είναι ότι, αντίθετα από το βιβλίο, η ταινία δεν είναι επικεντρώνεται στην εξήγηση της σύγχρονης κοσμολογίας, όσο στην βιογραφία του ίδιου του  Hawking, και, παράλληλα, στην πορεία της ανακάλυψης και τεκμηρίωσης των θεωριών του ιδίου και άλλων λαμπρών επιστημόνων του πεδίου που εμφανίζονται σε αυτή. Κι ίσως να αφήνει μικτές εντυπώσεις η αναφορά μου στο φίλμ ως ταινία και όχι ως ντοκιμαντέρ, αλλά, μιας και στην Ελλάδα έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε τις ταινίες τεκμηρίωσης ως ένα βαρύ θεάμα εκαπιδευτικού προσαατοολισμού, σκέπτομαι ότι θα μπορούσαμε να συμβιβαστούμε ονομάζοντας το "A Brief History of Time" ταινία χωρίς ηθοποιούς.

Η ταινία τεκμηρίωσης που παρακολουθεί ο θεατής δεν υπολείπεται σε τίποτα από μία πληρη κινηματογραφική παραγωγή: υπάρχουν οι πρωταγωνιστές, η ιστορία, υπάρχει το acting, η δραματουργία των χαρακτήρων και μάλιστα με μια μεγάλη πρωτοτυπία: τους ενδαρκώνουν οι ίδιοι οι επιστήμονες, που ανακαλούν αναμνήσεις από τα φοιτητικά χρόνια, από τις ανακαλύψεις, από τις διαφωνίες, από τις συμφωνίες, από τις συγκινητικές στιγμές που επιφυλάσει η μοίρα στα λαμπρά πνεύματα να αναθεωρούν την επιστημονική αλήθεια. Ακόμα, η ταινία έχει ρυθμό, εξαίρετο μοντάζ, ενδιαφέρουσα σκηνοθεσία. Στα trivia ίσως θα σας ενδιέφερε μάλιστα να μάθετε ότι κανένα από τα sets της ταινίας δεν είναι ένα  φυσικό και απέριττο οικιακό περιβάλλον, όπως θα εικάσετε βλέποντας την, αλλά, αντίθετα, είναι σκηνικά, που κατά την επιλογή του σκηνοθέτη, εναρμονίζονται με την ιτορία και τις πτυχές της, όπως επίσης με την προσωπικότητα του καθενός που μιλά, έτσι ώστε να μην κυριαρχούν μηδέ να κυριαρχούνται από τον ομιλητή. 

Μια ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στους επιστήμονες που εμφανίζονται. Τούτοι είναι -κατά την αμφισημία της ετυμολογίας της αρχαίας λέξης- "ηθοποιοί", αφού δεν δημιουργούν μεν έναν χαρακτήρα που δεν είναι ο δικός τους, όπως θα έκανε ένας επαγγελματίας ηθοποιός του κινηματογράφου, ποιούν, ωστόσο, το ήθος του θεατή, που παρακολουθεί από τα γεμάτα χαρά, ικανοποίηση και νοσταλγία για τον καιρό των επιστημονικών ανακαλύψεων που συνέβαλαν τόσο στην προέλαση της επιστημονικής γνώσης πρόσωπα που παρελάυνουν στην οθόνη να μιλούν για τον άνθρωπο που αποτέλεσε το επίκετρονο των ανακαλύψεων. Συνδετικός ιστός σε όλα τούτα ο ίδιος ο Stephen Hawking, που με την μηχανική φωνή του και τον απλούστερο τρόπο διηγείται και εκλαϊκεύει τις πλέον δύσκολες έννοιες της σύγχρονης Φυσικής και της Κοσμολογίας, αλλά και  η μητέρα, καθώς και κάποιοι παιδικοί φίλοι του. 

Η θεάση της ταινίας με άφησε με ένα συναίσθημα ικανοποίησης κα χαράς. Ακόμα κι αν η Κοσμολογία, η Φυσική και τα Μαθηματικά λίγο εντάσσονται στο γνωστικό πεδίο μου, πέρασα 85' περίπου της διάρκειας της με εξαιρετικα ευχάριστο τρόπο, κι αν έμαθα κάτι, αυτό είναι λιγότερα για τις μαύρες τρύπες, και περισσότερο για την ικανοποίηση να μετατρέπεις κάθε δυσκολία σε ευκαιρία.

Περισσότερα στοιχεία για την ταινία ανακαλύπτετε ΕΔΩ.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου