Τετάρτη, 2 Νοεμβρίου 2016

Σημασία Έχει ν' Αγαπάς (1975)

Φέτος, την νύχτα της 16ης προς την 17η Φεβρουαρίου έφυγε, νικημένος από τον καρκίνο, σε ηλικία 75 χρονών ο Andrzej Zulawski, άρα είναι μάλλον αργά για επιμνημόσυνη αναφορά, δεν είναι όμως ποτέ αργά να διορθώσει κανείς ένα λάθος, ιδίως αν αυτό αφορά ένα κινηματογραφικό αριστουργημα που μισο-ηθελημένα παρέλειψα να δω. Την προσοχή μου στον Zulawski  έστρεψε άλλο μέλος της διαδικτυακής κοινότητας του cinemascope.gr (2001-2011 περίπου) επισημαίνοντας σωστά την αγάπη μου για δύο άλλους εξαιρετικούς Πολωνούς σκηνθέτες, τον Krzysztof Kieślowski και τον Andrzej Wajda. Στην εκτίμηση του έκανε ένα λάθος: αγνόησε την αντιδραστικότητά μου στο εγκαθιδρυμένο, όταν μου συνέστησε να δω το "αριστούργημα του", μετά ή πριν από το οποίο δεν άξιζε -κατά  την γνώμη του τοτινού συνμιλητή μου- να δω καμία άλλη ταινία του. Δεν είμαι ο άνθρωπος που θα δω αυτό που όλοι μου λένε ότι είναι το αριστούργημα ενός σκηνοθέτη πρώτο. Θα ξεκινήσω με μια - δυό άλλες ταινίες, καλά σχολιασμένες, ανεξάρτητα χρόνου, και μετά θα καταλήξω στο "αριστούργημα". Ομοίως και στην μουσική: αν τα Best of πόνταραν σε πελάτες σαν εμένα, δεν θα υπήρχαν στην δισκογραφία. Ξεκίνησα με το Possession (1981), στο οποιο ο σκηνοθέτης συνεργάστηκε υπέροχα με την Isabelle Adjani, και συνέχισα με το κάπως πιο απλοϊκό Fidelity (2000). Μετά, ξέχασα τον Zulawski για μερικά χρόνια.

Το καλοκαίρι που μας πέρασε ο Zulawski  ξαναήλθε την επιφάνεια, στην διάρκεια της συζήτησης μου για σινεμά, μουσική και τέχνη με μια ζωγράφο. Μου ανέφερε το "Σημασία έχει ν' αγαπάς" ως την αγαπημενη της ταινία, και μου σύστησε να την δω, αν δε το είχα ήδη κάνει. Το έκανα μόλις σήμερα, και βυθίστηκα σε μια σκοτεινή υπαρξιακή δυστοπία που ξεφεύγει με μαεστρία προς την υστερία, χωρίς ποτέ να ενδίδει πλήρως. 

Εχοντας διαβάσει συγκρίσεις με το έργο του Ντοστογιέφσκι  -από το οπόιο άλλωστε ο σκηνοθέτης έχει αντλήσει την έμπνευση του για δύο άλλες ταινίες του, θα συμπλήρωνα στην ατμόσφαιρα λίγο από Pascal Bruckner ("Τα μαύρα φεγγάρια του έρωτα" -και, σαφώς αναφέρομαι στην ατμόσφαιρα του βιβλίου, καθώς η ταινία μάλλον κάνει για νανούρισμα για ανήλικα μπροστά στο αρχικό κείμενο) ή/και από τις πιο μαύρες σελίδες του Σελίν ("Ταξίδι στην άκρη της νύχτας"). Λέγεται συχνά ότι το Πολωνικό σινεμά είναι θλιμμένο ακόμα και στις κωμωδίες του, όμως η συγκεκριμένη ταινία δεν είναι θλιμένη: είναι αμείλικτη, σκληρή, δυστοπική και επώδυνη, αλλά, παράλληλα, με έναν περίεργο τρόπο ρομαντική & τρυφερή, σχεδόν λεπταίσθητη. 

Ένας φωτογράφος συναντά τυχαία σε ένα σετ γυρίσματος μια ξεπεσμένη δευτεροκλασάτη ηθοποιό την οποία ερωτεύεται και προσπαθεί, υπό το βλέμμα του καταθλιπτικού και γεμάτου τικ συζύγου της, να της δώσει μια δεύτερη ευκαιρία χρηματοδωτόντας μια θεατρική παραγωγή του «Ριχάρδου ΙΙΙ», με δανεικά χρήματα από τους μαφιόζους εργοδότες του. Ο κόσμος που πλαθει ο Zulawski είναι διάσπαρτος με χαρακτήρες θεατρίνων σε αναζήτηση του σοβαρού ρόλου της καριέρας τους, που, θα γίνει παράλληλα ρόλος της ζωής τους, και νοηματοδοτώντας την πραγματική ζωή τους, σε ρεαλιστικό, αλλά και σε υπαρξξιακό επίπεδο. Αντιλαμβάνομαι την ταινία σαν μία πολύ ενδιαφέρουσα ανάγνωση της ζωής σαν θέαμα, αλλά και ένα μεγάλο σχόλιο πάνω στον χώρο του θεάματος, ο οποίος στην σύγχρονη εποχή δεν περιγράφει την ζωή αλλά την δομή και την επανακαθορίζει, συχνά και την υποκαθιστά. Ο νατουραλιστικός ρεαλισμός των πλάνων και το κοφτό μοντάζ, είναι το κάδρο μέσα στο οποίο το ακραίο στυλιζάρισμα πολλών από τις σκηνές αποδίδει υπερρεαλιστική ατμόσφαιρα που ρέπει προς τον παροξυσμό, αλλά αποδίδει ένα ποίημα. Ορφανές μπάσες νότες πηγάζουν από του μουσικό φόντο σε καίριες στιγμές προσθέτοντας τεχνηέντως αγωνία στο σκηνικό. Άξια μνείας είναι και η τέλεια συγχρονσμένη με τα πλάνα μουσική. 

Η ταινία είναι εικαστικότατη. Η ερμηνεία της Romy Schneider παίζει να είναι και η καλύτερη της καριέρας της. Ένα στοιχείο που προσέχει κανείς μόλις δει έστω και μια δεύτερη ταινία του σκηνοθέτη είναι οι ερμηνείες που αποσπά από τις γυναίκες ηθοποιούς. Με έναν μαγικό τρόπο οι γυναικείες ερμηνείες στις ταινίες του έχουν ως κοινό στοιχεία όχι κάποιον ευανάγνωστο μανιερισμό, αλλά εξαρετικής ισορροπίας δραματικότητα που ρέπει προς την υπερβολή χωρίς ποτέ να την αγγίζει. Συνολικά, η ταινία είναι εξαιρετική. Το κατά πόσον θα γίνει και δικιά μου αγαπημένη, δεν θα το πω με βεβαότητα πριν την δεύτερη θέαση της. Ας πούμε ότι προς το παρόν αρκούμαστε στο ερωτικό σκίρτημα.  

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου