Σάββατο, 21 Ιανουαρίου 2017

H δυστυχία να σε λένε Carmina Burana στην Ελλάδα



Το 1936 ο Carl Orff  -Γερμανός συνθέτης και μουσικοπαιδαγωγός-  ολοκλήρωσε την δουλειά του με το μνημειώδες έργο που έγινε γνωστό παγκοσμίως ως "Carmina Burana", και, ακολούθως, το 1937 εξέδωσε στην τελική μορφή του. Η διάρκειας μίας περίπου ώρας σύνθεση χαρακτηρίζεται ως "σκηνική cantata", είναι μέρος μια τριλογίας, που περιλαμβάνει τις καντάτες "Catulli Carmina" και "Trionfo di Afrodite" ("Ο θρίαμβος της Αφροδίτης"). Και τα τρία συνοψίζουν το θρίαμβο του ανθρώπινου πνεύματος.

Ο τίτλος "Carmina Burana" είναι μέρος του αρχικού Λατινικού τίτλου "Carmina Burana: Cantiones profanæ cantoribus et choris cantandæ comitantibus instrumentis atque imaginibus magicis" μιας Μεσσαιωνικής συλλογής με 24 ποιήματα. Ο τίτλος επί λέξει σημαίνει "Τραγούδια του Burana: κοσμικά τραγούδια για τραγουδιστές και ορχήστρες για να εκτελεστούν με μουσικά όργανα και μαγικές εικόνες".  "Burana" ονομάζοταν το σημερινό Benediktbeuern, ένα χωριό 3000 κατοίκων περίπου σήμερα, στην Βαυαρία. Εκεί βρισκόταν το διάσημο στον Μεσσαιωνικό κόσμο, ομώνυμο με το σημερινό χωριό, Αββαείο των Βενεδικτίνων μοναχών και σε αυτό βρέθηκε το χειρόγραφο της συλλογής. Το Μοναστήρι ιδρύθηκε το 739 μ.Χ., αλλά το χειρόγραφο χρονολογείται από το 1230 μ.Χ.  περίπου, και ανακαλύφτηκε το 1803, μαζί με πολλά άλλα ποιήματα, τραγούδια και άλλα κείμενα. Το μεγαλύτερο μέρος του υλικού που ανακαλύφτθηκε είναι γραμμένο στα Λατινικά, αν και μερικά είναι στα Παλαιο-ιταλικά και τα Γερμανικά της περιόδου εκείνης.

Το πρώτο και το τελευταίο μέρος είναι τα γνωστότερα, και αμφότερα ονομάζονται "Fortuna Imperatrix Mundi" (Μοίρα, η αυτοκράτειρα του κόσμου). Και τα δύο μέρη ξεκινούν με το κομμάτι "Ο Fortuna" που είναι αυτό που πολλοί γνωρίζουν περισσότερο ως "Carmina Burana". Και είναι πραγματικά κρίμα, διότι όλη η σύνθεση, αν και κάπως απλοϊκή κατά τις αναγεννησιακές φόρμες σύνθεσης, είναι μια εντυπωσιακότατη και πανέμορφη μουσική, ιδίως αν έχει κάποιος την τύχη να την δει ζωντανά, εκτελεσμένη. Προσωπικά αγαπημένο μου -εκτός βεβαίως, από το γνωστό O Fortuna, είναι το ενδέκατο κομμάτι ("Estuans interius Ira vehementi" = Φλέγομαι μέσα μου με βίαιο θυμό, απομωνομένο, το ακούτε ΕΔΩ), ένα κομμάτι για βαρύτονο και ορχήστρα. Οι εναλλαγές στο σύνολο της σύνθεσης σε  στυλ και ρυθμό είναι πληθωρικές, και το όλο πόνημα του συνθέτη μπορεί να στερείται της ισορροπίας ή λεπταισθησίας άλλων συνθέσεων σύγχρονης κλασσικής μουσικής -όπως αιτιάται από μουσικούς της εποχής μας- παράγει όμως ένα σύνολο καθ' όλα αξιοπρόσεκτο, που αξίζει μιας δεύτερης ακρόασης.

Το χειρόγραφο στο οποίο βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος
της Εισαγωγή και της Επωδού του έργου του Orff,
το ποιήμα O Fortuna. Κοιτάξτε προσεκτικά τις 6 τελευταίες σειρές.

Στην Ελλάδα η σύνθεση του Orff είχε μια παράξενη τύχη, ιδίως από την δεκαετία του 1980 και εξής, όταν  το 1981, το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου επέλεξε ως κομματικό ύμνο το "O Fortuna"(Ω, Τύχη!). Το τραγικωμικό στοιχείο της υπόθεσης είναι ότι το συγκεκριμένο τραγούδι είναι εξαιρετικά απαισιόδοξο και τραγικά δραματικό! Αναφέρεται στην απόλυτη κυριαρχία της μοίρας, την τραγική αδυναμία του ανθρώπου και την ματαιότητα της ζωής του και κάθε προσπάθειας του που θα σβήσει με τον θάνατο!

Συγκεκριμένα, λέει: "O Fortuna velut luna statu variabilis, semper crescisaut decrescis vita detestabilis nunc obduratet tunc curatludo mentis aciem, egestatem, potestatem dissolvit ut glaciem. Sors immaniset inanis, rota tu volubilis, status malus, vana salus semper dissolubilis, obumbrataet velatamichi quoque niteris nunc, per ludumdorsum nudumfero tui sceleris. Sors salutiset virtutismichi nunc contraria, est affectuset defectussemper in angaria. Hac in hora sine mora corde pulsum tangite, quod per sortem sternit fortem,mecum omnes plangite!
(= "Ω Τύχη, που σαν το φεγγάρι αλλάζεις, αδιάκοπα μεγαλώνεις ή μικραίνεις. Ζωή μισητή, πρώτα βασανίζεις κι ύστερα ανακουφίζεις. Κατά την διάθεση σου, λιώνεις τη φτώχεια και τη δύναμη σαν τον πάγο. Μοίρα απαίσια και κενή, τροχέ που γυρίζεις. Είσαι κακόβουλη. Η ευτυχία είναι μάταιη και πάντα διαλύεται μέσα στις σκιές, σκεπασμένη. Είσαι ένα βάσανο και για μένα. Τώρα για να παίξεις, φέρνω τις γυμνές μου πλάτες μπροστά στην αχρειότητά σου.Η Μοίρα τώρα είναι ενάντια στην ευημερία και την αρετή μου. Πρόθυμος ή απρόθυμος, πάντα είσαι σκλάβος της. Έτσι, αυτήν την ώρα, χωρίς καθυστέρηση, αγγίξτε το ρυθμό της χορδής. Και αφού η Μοίρα συντρίβει ακόμα και τους δυνατούς, θρηνήστε όλοι μαζί μου"). 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου