Τρίτη, 14 Φεβρουαρίου 2017

Ψυχική υγεία και παιχνίδι: μια πρωτότυπη και ενδιαφέρουσα συσχέτιση

Καταλυτικής σημασίας & ενδιαφέροντος άρθρο, το οποίο εξηγεί τεκμηριωμένα πως μία ερευνητική ομάδα ψυχολόγων κατέληξε να αποδώσει την συντριπτική αύξηση άγχους και κατάθλιψης μετά την αλλαγή της χιλιετίας στην γενική στροφή προς μια κουλτούρα του υλισμού, που μεταδίδεται μέσω της τηλεόρασης και άλλων μέσων μαζικής ενημέρωσης. Οι νέοι άνθρωποι εκτίθενται από τη γέννηση τους στις διαφημίσεις και τα άλλα μηνύματα που υποστηρίζουν ότι η ευτυχία εξαρτάται από την καλή εμφάνιση, την δημοσιότητα και τα υλικά αγαθά. Ο αρθρογράφος επεκτείνει το μοντέλο της θεωρίας τους και καταλήγει να προσθέσει στην λίστα των αιτίων τη μείωση των ευκαιριών για ελεύθερο παιχνίδι και της αύξησης του χρόνου και του βάρους που δίνεται στην εκπαίδευση. Το πρωτότυπο άρθρο βρίσκεται ΕΔΩ και αξίζει να διαδοθεί και σχολιαστεί (γενικά κρατήστε την ιστοσελίδα psychologynow.gr στους σελιδοδείκτες σας και καταχωρήστε το email σας για να ενημερώνεστε για νέα άρθρα -όλοι όσοι γράφουν είναι εξαιρετικοί).

Στο εξαιρετικό άρθρο, το οποίο φέρει τον τίτλο "Η παρακμή του παιχνιδιού και η σχέση της με την άνοδο των ψυχικών διαταραχών στα παιδιά" μεταξύ άλλων επισημαίνεται  ότι "Η αυξημένη ψυχοπαθολογία φαίνεται να μην έχει σχέση με ρεαλιστικούς κινδύνους και αβεβαιότητες στον ευρύτερο κόσμο. Οι αλλαγές στην ψυχοπαθολογία δεν συσχετίζονται τόσο με οικονομικούς κύκλους, πολέμους ή οποιαδήποτε από τα άλλα είδη των παγκόσμιων γεγονότων τα οποία οι άνθρωποι συχνά υποστηρίζουν ότι επηρεάζουν τις νοητικές καταστάσεις των παιδιών. Τα ποσοστά άγχους και κατάθλιψης στα παιδιά και τους εφήβους, ήταν πολύ χαμηλότερα κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης, του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, του Ψυχρού Πολέμου και της ταραχώδους δεκαετίας του 1960 και στις αρχές της δεκαετίας του '70, απ' ό,τι είναι σήμερα. Οι αλλαγές φαίνεται να έχουν να κάνουν πολύ περισσότερο με τον τρόπο που οι νέοι βλέπουν τον κόσμο, από ό,τι με τον τρόπο που ο κόσμος πραγματικά είναι. Οι νέοι έχουν μειωμένη αίσθηση του προσωπικού ελέγχου απέναντι στη μοίρα τουςΈνα πράγμα που γνωρίζουμε για το άγχος και την κατάθλιψη είναι ότι συσχετίζονται σημαντικά με την αίσθηση του ελέγχου ή της έλλειψης ελέγχου των ανθρώπων επί τη δικής τους ζωής. Οι άνθρωποι που πιστεύουν ότι είναι υπεύθυνοι για τη μοίρα τους, είναι λιγότερο πιθανό να έχουν άγχος ή κατάθλιψη από εκείνους που πιστεύουν ότι είναι θύματα των περιστάσεων πέρα ​​από τον έλεγχό τους. Ίσως σκεφτείτε ότι η αίσθηση του προσωπικού ελέγχου θα ήταν αυξημένη κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών. Η πραγματική πρόοδος έχει σημειωθεί στην ικανότητά μας για την πρόληψη και τη θεραπεία ασθενειών˙ οι παλιές προκαταλήψεις που περιόριζαν τις επιλογές των ανθρώπων λόγω της φυλής, του φύλου ή του γενετήσιου προσανατολισμού έχουν μειωθεί και ο μέσος άνθρωπος είναι πλουσιότερος από ό, τι στο παρελθόν. Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι η πίστη των νέων στον έλεγχο επί του δικού τους πεπρωμένου, έχει μειωθεί κατακόρυφα κατά τη διάρκεια των δεκαετιών. Η πρότυπη μέτρηση της αίσθησης του ελέγχου είναι ένα ερωτηματολόγιο που αναπτύχθηκε από τον Julien Rotter στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και ονομάζεται Εσωτερική-Εξωτερική Κλίμακα Πηγής Ελέγχου. [...] Σε μια ερευνητική μελέτη που δημοσιεύθηκε πριν από λίγα χρόνια, η Twenge και οι συνεργάτες της ανέλυσαν τα αποτελέσματα πολλών προηγούμενων μελετών που χρησιμοποίησαν την Κλίμακα Rotter με νέους από το 1960 έως το 2002. Διαπίστωσαν ότι κατά την περίοδο αυτή οι μέσες μετρήσεις για παιδιά ηλικίας 9 έως 14 ετών καθώς και για τους φοιτητές, μετατοπίστηκαν δραματικά μακριά από την εσωτερική πηγή ελέγχου προς την άκρη του εξωτερικού ελέγχου της κλίμακας. Στην πραγματικότητα, η μετατόπιση ήταν τόσο μεγάλη, ώστε το μέσο νεαρό άτομο το 2002 έκλινε περισσότερο στην εξωτερική πηγή ελέγχου από ό,τι το 80% των νέων στη δεκαετία του 1960. Η αύξηση της εξωτερικότητας στην κλίμακα Rotter κατά την περίοδο των 42 ετών, έδειξε την ίδια γραμμική τάση όπως και η αύξηση της κατάθλιψης και του άγχους. Είναι λογικό να υποθέσουμε ότι η άνοδος στην εξωτερική πηγή ελέγχου (με ταυτόχρονη μείωση της εσωτερικής πηγής ελέγχου) σχετίζεται αιτιολογικά με την αύξηση του άγχους και της κατάθλιψης. Όταν οι άνθρωποι πιστεύουν ότι έχουν ελάχιστο ή καθόλου έλεγχο πάνω στην τύχη τους, γίνονται ανήσυχοι: «Κάτι τρομερό μπορεί να συμβεί σε μένα ανά πάσα στιγμή και δεν θα μπορώ να κάνω τίποτα γι’ αυτό». Όταν το άγχος και η αίσθηση της αδυναμίας γίνονται πάρα πολύ έντονα, οι άνθρωποι γίνονται καταθλιπτικοί: «Δεν υπάρχει κανένα νόημα να προσπαθήσω, είμαι καταδικασμένος»".

Το άρθρο δεν περιορίζεται όμως στην άπόδοση του κειμένου των αποτελεσμάτων της Twenge, αλλά προχωρά ένα βήμα παρακάτω, και, συνδυάζοντας με άλλες προτάσεις της σύγχρονης ψυχολογίας και τωνκοινωνικών επιστημών τα συμπεράσματα της έρευνας εισηγείται ότι Στερώντας από τα παιδιά τις ευκαιρίες να παίξουν μόνα τους, μακριά από την άμεση εποπτεία και τον έλεγχο των ενηλίκων, τους στερούμε τις ευκαιρίες για να μάθουν πώς να παίρνουν τον έλεγχο της δικής τους ζωής". Η τεκμηρίωση που ακολουθείται είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα.

Περεταίρω, ανήρτησα στο προφίλ μου στο Facebook και συζήτησα με φίλους -περισσότερο ή λιγότερο ειδικούς- το θέμα (δείτε ΕΔΩ και συμμετέχετε στην συζήτηση μας, αν θέλετε). Ο φίλος Μοδέστος Στάικος πρότεινε τον συνδυασμό της πρότασης των συνεργατών της ιστοσελίδας psychologynow.gr με την κοινωνιολογική θεωρία του Johan Huizinga "Homo Ludens", ενώ έγιναν και άλλα ενδιαφέροντα σχόλια. Ανάμεσα τους σταχυολογώ το εκτενές σχόλιο της φίλης Ναταλίας  Αλεξίου, η οποία σημειώνει, μεταξύ άλλων: "Ως γονείς ή δάσκαλοι πρέπει να σταθούμε στο θέμα του ελεύθερου (unstructured) παιχνιδιού. Είναι πράγματι ο πρωταρχικός τρόπος μάθησης, ο οποίος ωστόσο κοντεύει να εξαλειφθεί στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες από μια ηλικία και μετά. Μου φαίνεται εξωφρενικό παιδάκια του δημοτικού να έχουν τόσο διάβασμα στο σπίτι και εξωσχολικές δραστηριότητες ώστε να μην έχουν παρά ελάχιστο χρόνο για παιχνίδι. (Και να μην πιάσω εδώ το γεγονός ότι στο διάβασμα στο σπίτι αναμένεται να συμμετέχει και ο γονιός!) Δεν είναι τυχαίο ότι στη Φινλανδία, μάλλον τη χώρα με το καλύτερο εκπαιδευτικό σύστημα στον κόσμο, το ελεύθερο παιχνίδι αποτελεί κομμάτι της εκπαίδευσης των μικρών παιδιών εις βάρος της διδασκαλίας με την κλασική μέθοδο. Και μια προσωπική παρατήρηση: Δουλεύοντας με πρωτοετείς Αμερικανούς φοιτητές μού κάνει εντύπωση η δυσκολία των παιδιών να διαχειριστούν τον χρόνο τους όταν δεν είναι εκ των προτέρων γεμισμένος για λογαριασμό τους. Φροντίζουμε, λοιπόν, να τους οργανώνουμε διαρκώς δραστηριότητες γιατί διαφορετικά βαριούνται ή νιώθουν απόγνωση! (Ευτυχώς σταδιακά μπαίνουν στο νόημα της φοιτητικής ζωής.) Επίσης, χρόνο με τον χρόνο αυξάνονται θεαματικά τα περιστατικά κατάθλιψης, αγχώδους διαταραχής και ανάγκης ψυχολογικής υποστήριξης. Υποθέτω ότι τα ίδια ισχύουν mutatis mutandis και για τα ελληνόπουλα παρά τον πιο χαλαρό τρόπο ζωής. Συμπέρασμα: Αφήστε τα παιδιά (κάθε ηλικίας) να παίξουν!". 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου